tạp chí SÔNG CHÂU
số 76
(Tạp chí sáng tác, nghiên cứu phê bình văn học nghệ thuật của Hội Văn học nghệ thuật Hà Nam, 2 tháng 1 số)

 (Ảnh trên: Bìa tạp chí Sông Châu số 76)

Điều đáng khen nhất khi đọc tạp chí Sông Châu số 75, ra tháng 8 năm 2009 là Ban biên tập đã biết nghe những phản hồi tích cực và đã bắt nhịp được với các sự kiện lịch sử khi không phải lẽo đẽo đuổi theo mãi mà không kịp các hoạt động kỷ niệm này như những số trước đây.

Nhưng cũng chỉ được thế, vì càng đọc càng thấy nản. Đọc xong thì cảm giác thất vọng xâm chiếm và tràn ngập tâm trạng của tôi khi nội dung của tờ tạp chí quá nghèo nàn và hơi… tạp nham. Nhiều bài nhạt nhẽo. Nhiều sự ngô nghê, ngọng nghịu. Nhiều sự chắp vá. Đặc biệt những gương mặt cũ, viết khoẻ, viết tích cực và viết được, cùng các hội viên của Hội Văn học nghệ thuật Hà Nam ngày càng vắng bóng. Thay vào đó là một vài gương mặt hội viên đang cố gắng thể hiện mình dù yếu ớt và “bấy” đến đáng kinh ngạc. Tội nghiệp là họ không hiểu được điều đó và thấy hãnh diện với những tác phẩm của mình. Và xếp hàng dài dằng dặc phía sau họ là các hội viên của các câu lạc bộ, những người viết thơ như kiểu viết vè hoặc đồng dao. Sốt ruột lắm, mong đợi lắm mà người đọc chỉ có được sự mệt mỏi và thất vọng. Thực lòng, đây là số tạp chí kém cỏi và nghèo nàn nhất từ trước đến nay.

Tôi đã cố gắng đọc đi đọc lại thật kỹ để tìm ra những điều mình thấy thích và mong có được sự bù đắp phần nào cho công sức đọc tạp chí nhưng đúng là chỉ được hai bài trong lổn nhổn các tác phẩm văn học đủ loại là đọc được, đều là hai bài của Tổng biên tập tạp chí, nhà văn Đoàn Ngọc Hà. Đó là truyện ngắn dự thi đề tài nông nghiệp, nông thôn có cái tên cũng rất quê mùa: CHÚ PHẾT kể về một gia đình nông thôn muốn đổi đời, đã để vợ đi xuất khẩu lao động. Nhưng trớ trêu thay, chính vì quen sống sung sướng nên cô vợ khi về nước trở nên trái tính trái nết và cái ngôi nhà mới xây khang trang vì thế trở nên lạc lõng, xa lạ với người chồng, thậm chí anh ta còn phải nai lưng làm quần quật để chiều chuộng sự đỏng đảnh, phách lối của cô vợ nửa Tây, nửa ta. Cuối cùng thì kiệt sức và gục ngã! Vẫn giọng văn hóm hỉnh và giễu cợt, vẫn khai thác những yếu tố sex, nhà văn Đoàn Ngọc Hà đã dựng lên được nếp sống đô thị nhộm nhoạm đã len vào từng gia đình nông thôn làm đổi thay bộ mặt cuộc sống của họ, thay đổi cách nghĩ, cách sống của nhiều người và điều đó trở thành một nghịch lí. Bài phê bình VĂN CHƯƠNG - NỖI NIỀM THAO THỨC cũng của nhà văn Đoàn Ngọc Hà là những trăn trở rất đời, rất nghề, rất trách nhiệm của một Tổng biên tập tạp chí văn nghệ địa phương trong tình hình sáng tác có vẻ ảm đạm và nhạt nhẽo. Bài này khá thú vị và là bài đề dẫn trong Hội nghị cộng tác viên của Tạp chí Sông Châu nhân kỷ niệm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam 21 – 6.

Thơ số này thực sự là đuối toàn diện. Đọc toàn bộ 25 bài thơ, trong đó chỉ có vài bài của hội viên, còn lại của các tác giả câu lạc bộ Núi Ngọc, không thấy chút gợn nào trong cảm xúc, ngoại trừ bài thơ NGỌN GIÓ CỦA MẸ của hội viên Lê Trung Hợp. Thơ hội viên số này có sự góp mặt của Lê Trung Hợp, Đinh Thị Hằng, Trần Như Thức, Lê Huy Trường, Nguyễn Anh Dũng, Bắc Môn, Phạm Lê, Từ Thiết Linh, Nguyễn Văn Thắng, Hoàng Thị Bảy, Nguyễn Hải Chi nhưng chỉ được khoảng vài bài có hình hài của thơ, còn lại là văn vần với sự dễ dãi của ngôn từ, bắt chước hình ảnh thơ và tứ thơ, cách gieo vần nên thơ rất nhạt. Thậm chí có bài thơ cố gắng lên gân lên cốt, cố gắng tạo sự đổi mới về cách viết nhưng chỉ đọc được phần đầu, đến khổ thứ ba đã dễ dàng nhận ra sự gượng gạo, chắp vá, vay mượn, cũng như vấn đề nêu ra quá lớn và quá sức nên dễ dàng bộc lộ sự yếu kém, non tay của tác giả. Đó là bài thơ NƯỚC của Đinh Thị Hằng. Sau khoá học viết văn tại Trung tâm bồi dưỡng viết văn Nguyễn Du của Hội Nhà văn Việt Nam vừa tổ chức trong hè trở về, bà đã cố gắng đổi mới và nâng tầm thơ của mình lên nhưng người đọc vẫn nhận ra sự khiên cưỡng, gượng gạo và sự lộ liễu ý tưởng một cách ngờ nghệch trong thơ. Có lẽ tại vấn đề nêu ra trong bài thơ là vấn đề lớn, quá sức nên bài thơ mặc dù đặt trong trang Hưởng ứng và làm theo tấm gương đạo đức Bác Hồ nhưng vẫn là sự phô diễn vụng về và ngọng nghịu. Đây là sự thể nghiệm chưa thành công trong thể thơ văn xuôi của bà. Ngoài ra, trang thơ dự thi có những bài đọc lên khá buồn cười vì nó là thơ của học sinh Trung học cơ sở viết ra trong giờ tập làm thơ ở môn Văn. Ý tưởng, cấu tứ, câu chữ đều cũ và rất đơn giản. Ba trang thơ của câu lạc bộ Núi Ngọc sàn sàn nhau và thật khó tìm ra sự nổi trội.

Các ngày lễ kỷ niệm trong hai tháng 7 và 8 đều có bài viết phản ánh khá đầy đủ, dù còn đơn giản nhưng cũng đã điểm mặt chỉ tên, ghi danh được hết các sự kiện. Tất nhiên, có người vẫn ca thán với tôi là những nội dung trong các bài này đã được nhiều người kể, nhiều người viết, được nói đến nhiều lần ở nhiều báo rồi, nay chẳng có chi tiết nào, số liệu nào mới cả nên khó đọc lắm, nhưng tôi thấy vấn đề này cũng khó viết hay, dù cứ na ná nhau nhưng chỉ cần cố gắng thế cũng là ổn. Đó là các bài NHỚ LẠI MỘT THỜI của Hoàng Giang Phú – Phó Tổng biên tập tạp chí ghi lại lời kể của cụ Vi, một lão thành cách mạng huyện Thanh Liêm, kí TRƯỜNG THPT DÂN LẬP LƯƠNG THẾ VINH TRONG CUỘC VẬN ĐỘNG “HAI KHÔNG” của Đinh Thị Hằng liệt kê lại những thành tích của nhà trường đã đạt được và các việc đã làm. Kỷ niệm ngày Thương binh liệt sĩ 27 – 7, tạp chí có bài phản ánh Lễ động thổ xây dựng Đền thờ các anh hùng liệt sĩ tỉnh Hà Nam và Đài tưởng niệm liệt sĩ 10 cô gái Lam Hạ tại Đình Tràng, Lam Hạ, thành phố Phủ Lý với sự hiện diện của Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan. Không có dòng tít nào kỷ niệm ngày thành lập lực lượng công an nhân dân nhưng người đọc vẫn nhận ra đây là chủ đề chính của số tạp chí này với hồi ký KÝ ỨC VỀ NGƯỜI CHA của Thượng tá Nguyễn Nam Phong - Trưởng Công an huyện Lý Nhân, CÔNG AN LÝ NHÂN BẢO VỆ THÀNH QUẢ CÁCH MẠNG của Nguyễn Thế Vinh.

Cuộc thi sáng tác về đề tài Nông nghiệp, nông thôn và nông dân Hà Nam mặc dù được phát động khá rầm rộ hai tháng nay nhưng số lượng bài vở còn rất khiêm tốn cả về số lượng và chất lượng. Ngoài các bài thơ kể trên, có ký dự thi của Chu Thị Phương Lan với tiêu đề LÀNG VŨ ĐẠI HÔM NAY viết về những đổi thay trên quê hương Nam Cao. Đây thực chất là một bài báo có thể xếp vào thể loại ghi nhanh. Biết được điểm yếu của những sáng tác đã gửi về cuộc thi nên Ban biên tập đã cho đăng những bài của các đồng chí lãnh đạo tỉnh, lãnh đạo Sở Nông nghiệp và phát triển nông thôn Hà Nam phát biểu tại Lễ phát động cuộc thi nên phần trang tạp chí dành cho cuộc thi chiếm dung lượng lớn nhất.

Ngoài ra, số tạp chí này còn có bài phản ánh buổi làm việc của Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết tại Uỷ ban Toàn quốc Liên hiệp các hội VHNT Việt Nam của họa sĩ Lê Minh Sơn - Chủ tịch Hội VHNT Hà Nam và kết quả kỳ họp thứ 15 Hội đồng nhân dân tỉnh Hà Nam cùng một số bản nhạc, tin văn nghệ.

 Hoàng Trọng Muôn