NỖI LO NƯỚC SẠCH TRONG TRƯỜNG HỌC Ở NÔNG THÔN

Nước sạch vô cùng quan trọng và không thể thiếu trong cuộc sống của mỗi con người. Không ở đâu cần nhiều nước sạch nhưng nước sạch lại ít được quan tâm và dễ gây tác động xấu đến sức khoẻ như ở trong các nhà trường, nhất là các trường học ở vùng nông thôn. Với số lượng học sinh đông đến hàng trăm, thậm chí tới hàng nghìn, lại đang trong độ tuổi rất hiếu động, thích nô đùa, nghịch ngợm và là tuổi đang lớn, cơ thể cần rất nhiều nước nên các giờ ra chơi, sau các hoạt động thể dục thể thao, các em có nhu cầu uống nước rất lớn, trong khi hầu hết học sinh ngại mang theo nước uống trong cặp sách của mình. Vì vậy, hiện nay các nhà trường đều được phép thu một khoản tiền nhỏ để phục vụ nước uống cho học sinh, Nhưng cũng chính bởi khoản tiền nhỏ phục vụ nhu cầu lớn của nhiều người, lại không có bất kỳ một sự quản lí hay một quy định nào nên các bậc phụ huynh không khỏi lo lắng khi mà các nhà trường không quan tâm nhiều đến sức khoẻ của con em họ.

Trên thực tế, nguồn nước mà nhiều nhà trường cung cấp cho học sinh uống vừa không ổn định, vừa không đảm bảo yêu cầu về vệ sinh an toàn khi được lấy trực tiếp từ giếng khoan lên, nếu có lọc cũng chỉ bằng phương pháp truyền thống qua cát và sỏi, nhưng bể lọc cũng như cát, sỏi để lọc ít khi được thau rửa sạch sẽ. Cũng có khi là nước mưa xin của những hộ dân hoặc những cơ quan xung quanh trường học đã được lưu cữu trong nhiều năm liền mà bể chứa lại không được giữ gìn vệ sinh cẩn thận hoặc không được thau rửa thường xuyên, sau đó đun sôi lên cho học sinh uống.

Việc đun nước cho học sinh uống được giao cho một bộ phận hành chính phụ trách chứ chẳng mấy khi được quan tâm kiểm tra, giám sát nên cũng khó để khẳng định có được đun sôi thật hay không hề đun, hay chỉ đun âm ấm rất dễ gây ra bệnh viêm đường tiết niệu (mà dân gian quen gọi là bệnh “đái giắt”). Những bình nước lớn có khi đun bằng điện với từng ấm nhỏ một nên rất khó biết có phải hoàn toàn là nước sôi hay không, có khi đun bằng than hay bằng củi lại bị ám khói rất khó uống. Nhìn bề ngoài, nhiều người sẽ bị đánh lừa bởi nước khá trong và có vẻ sạch sẽ, nhưng khi sử dụng, nhiều học sinh cảm thấy người khó chịu, đau bụng, một số có dấu hiệu chóng mặt, buồn nôn. Điều đó ảnh hưởng đến sức khoẻ, tâm lí học tập của học sinh và khiến cho nhiều em đã rất ngại khi phải uống nước ở nhà trường.

Một thực tế nữa ở các nhà trường nông thôn hiện nay, việc giữ gìn vệ sinh cho những bình nước uống cũng ít khi được chú ý nên không đảm bảo sạch sẽ. Chưa nói đến nguồn nước có đảm bảo vệ sinh không, nhưng chỉ riêng việc những bình nước lớn để ở vị trí trung tâm có đông học sinh qua lại với vài chiếc cốc nhựa cũ sờn, mốc thếch đã có cảm giác… không sạch. Không có người trông coi cẩn thận nên nhiều học sinh không chỉ mở nắp bình nước vục cốc vào bên trong mà còn múc nước té nhau, đùa nhau, thậm chí quẳng cốc lung tung và uống chung nhau một cách vô thức như vậy rất mất vệ sinh, thậm chí còn có thể bị lây nhiễm các bệnh qua đường hô hấp.

Cách đây không lâu, Chương trình Phát triển của Liên hiệp quốc (UNICEF) phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng Cục Địa chất khi nghiên cứu về hiện trạng nguồn nước ở Việt Nam, đã khẳng định: “Khu vực đồng bằng sông Hồng là nơi tập trung những biểu hiện của việc nước nhiễm asen, một chất độc có khả năng đe doạ sức khoẻ của cộng đồng. Vì vậy, nếu chỉ lọc nước bằng phương pháp truyền thống thì nguồn nước đó không thể đảm bảo an toàn vệ sinh cho sử dụng. Tuy nhiên, khi sử dụng nước giếng khoan, hầu như các trường học không mời các cơ quan chức năng và các nhà khoa học kiểm định chất lượng và cũng không mua sắm bất kỳ một hệ thống lọc nước và xử lý nước sạch hiện đại nào để có được nguồn nước đảm bảo an toàn cho sức khoẻ của học sinh. Tất nhiên, trong điều kiện còn khó khăn về kinh tế như hiện nay thì việc kiểm định và mua sắm những thiết bị như vậy thực sự đã vượt qua khả năng cho phép của mỗi nhà trường và các bậc phụ huynh. Do vậy, ngày càng có nhiều người quan tâm, lo lắng cho con em của mình hơn khi mà báo chí thường xuyên nêu ra những “làng ung thư” ở nơi này hay nơi khác mà nguyên nhân chủ yếu là do dùng những nguồn nước không an toàn.

Cũng phải thừa nhận sự cố gắng của nhiều chính quyền địa phương khi mà hiện nay, không chỉ ở đô thị, ngay cả các vùng nông thôn xa xôi cũng đã xây dựng được những nhà máy nước tương đối hiện đại và có chất lượng nước khá an toàn, cũng như giá thành cho những người sử dụng khá rẻ. Tuy vậy, nguồn cung cấp nước sạch đang ngày càng trở nên nan giải hơn khi mà nhiều con sông luôn trong tình trạng ô nhiễm nặng nề, còn mạch nước ngầm thì cạn kiệt do hạn hán kéo dài và do tình trạng khoan giếng, sử dụng nước ngầm không có quy hoạch. Nhưng có một nguồn nước, trong thời gian dài tới đây vẫn có thể bảo đảm an toàn cao, nhất là ở các vùng nông thôn do sự ô nhiễm không khí chưa nghiêm trọng thì lại không được tận dụng mà thường bị bỏ qua vô cùng lãng phí. Đó là nước mưa. Khu vực đồng bằng sông Hồng và các khu vực khác ở nước ta có lượng mưa lớn và phân bố hầu khắp các tháng trong năm, nhất là vào mùa mưa nên có thể coi đó là nguồn cung cấp nước sạch dồi dào. Vậy mà nhiều trường học không tận dụng được nguồn tài nguyên vô giá này.

Hầu hết các trường học hiện nay đều có bể chứa nước mưa nhưng thường là bể nhỏ, chủ yếu để phục vụ các giáo viên trong khu tập thể và sau các giờ lên lớp hàng ngày. Có lẽ, hơn lúc nào hết, tiết kiệm nước sạch, tiết kiệm chi phí cho nguồn nước sạch chính là xây dựng những bể nước mưa có thể tích lớn, đặt ở nơi thoáng đãng, đảm bảo vệ sinh. Điều này nhiều nhà trường đã làm được và có đủ nước mưa cung cấp cho học sinh trong suốt cả năm học. Tuy nhiên, đã đến lúc cần phải có những quy định cụ thể, chặt chẽ về nguồn nước uống trong nhà trường và các bậc cha mẹ học sinh cần cử đại diện phối hợp tham gia giám sát, kiểm tra việc đun nước uống cho học sinh. Có như vậy, nỗi lo về nước sạch trong nhà trường mới được giải quyết.

Hoàng Trọng Muôn
(In trên Tạp chí Kinh tế môi trường, số 2 (Tết Đinh Hợi), ra tháng 1 năm 2007)