VĂN HỌC NGHỆ THUẬT HÀ NAM
Một năm nhìn lại

(Một số hình ảnh về Lễ Tổng kết và Triển lãm ảnh của Hội VHNT Hà Nam xem tại địa chỉ: http://hoangtrongmuon.blogtiengviet.net/2010/02/03/p863239#more863239 )

(Ảnh trên: Nghệ sĩ nhiếp ảnh Hữu Chiến, Trưởng bộ môn Nhiếp ảnh Hội VHNT Hà Nam)

Sáng thứ tư ngày 3 – 2 – 2010, Hội Văn học nghệ thuật Hà Nam tổ chức tổng kết hoạt động văn học nghệ thuật ở Hà Nam trong năm 2009. Những ngày cuối cùng của năm Kỷ Sửu đang dần trôi qua, một năm với nhiều hi vọng vào sự đột phá, vào không khí văn nghệ khởi sắc dưới sự điều hành của Ban chấp hành khoá mới bắt đầu nhiệm vụ của mình từ những ngày đầu năm 2009, đã không thành hiện thực.

Nỗi thất vọng, cũng như nỗi buồn đọng trên mi mắt của nhiều hội viên về dự. Mặc dù bản báo cáo tổng kết của Ban chấp hành Hội vẫn dày dặn với những trang giấy A4 dày đặc chữ, đã được đăng tải cả trên tạp chí Sông Châu số xuân Canh Dần 2010 nhưng chẳng ai đủ kiên nhẫn để ngồi nghe. Mặc dù vẫn khá ầm ĩ với việc khai mạc triển lãm 80 bức ảnh của 14 hội viên bộ môn Nhiếp ảnh đã lao động cật lực trong một năm mới có, nhưng cuộc tổng kết cũng chẳng mang lại sắc thái cũng như không khí mới mẻ mà người ta mong đợi. Nó cũng không thể làm cho mọi người phấn khởi vui vẻ hơn. Nó cũng không làm cho không khí những ngày cuối năm ở cái trụ sở Hội tụ tập hầu hết các văn nghệ sĩ trong tỉnh Hà Nam trở nên ấm áp hơn, những cái bắt tay thân tình hơn và ít hờ hững hơn, những cái nhìn nhau thân thiết hơn chứ không chỉ là cái nhìn lướt qua chiếu lệ. Trái lại, nó khá ảm đạm, khá gay gắt, khá mệt mỏi. Và các hội viên đến đây dự tổng kết phần nhiều chỉ muốn có cơ hội gặp nhau để xem mọi người gầy béo thế nào, sức khoẻ và công việc trong thời gian qua ra sao. Đó là dịp để mọi người trút bầu tâm sự và việc tổng kết trở nên khá lạc lõng, dù phải công nhận Ban chấp hành đã cố gắng rất nhiều.

Một năm với rất nhiều biến động, dù mới bắt đầu nhiệm kỳ được một năm nhưng xem ra Ban chấp hành khóa mới với 7/11 gương mặt mới đã không thể cứu vãn được sự xuống dốc của Hội khi mà điều đó hiện hữu khá rõ nét, mà không cần nhìn lâu, bất kỳ ai cũng có thể nhận ra. Công bằng mà nói, không phải Ban chấp hành không làm được gì, mà với khá nhiều hoạt động, trong đó nổi bật như tổ chức ngày thơ Hà Nam lần thứ VII và kỷ niệm 100 năm ngày mất của thi hào Nguyễn Khuyến, kết nạp được 7 hội viên mới (1 văn xuôi, 1 nhiếp ảnh, 5 thơ), tổ chức cuộc thi viết về Nông nghiệp Nông thôn, nông dân Hà Nam thời kỳ đổi mới… cùng một số hoạt động khác cũng đã thu hút được sự quan tâm của nhiều người, nhiều ngành nghề trong tỉnh. Nhưng đó cũng chỉ là những hoạt động thường niên, những hoạt động tối thiểu để duy trì sức sống của một Hội Văn học nghệ thuật. Tất nhiên, để đòi hỏi nhiều hơn thì cũng khó nhưng cũng những hoạt động đấy, những năm trước, Ban chấp hành khoá trước làm khá rầm rộ và thu hút đông đảo hội viên hơn với sự háo hức, hăm hở hơn, sự tham gia nhiệt tình của nhiều người hơn, nô nức hơn như những ngày hội. Còn năm nay thì hội viên cũng đến dự nhưng với tinh thần uể oải, với tư tưởng đến cho tròn trách nhiệm hội viên. Thế thì có thể nói là phát triển và tốt hơn mọi năm được không? Chắc chắn là không, kể cả những người trong Ban chấp hành cũng thừa nhận thế. Nhưng có thể nói một cách lạc quan thì năm 2009, thậm chí cả 2010 này nữa, hoạt động văn học nghệ thuật ở Hà Nam có dấu hiệu tụt dốc như một đường đồ thị hình sin, rồi sẽ vươn vai mạnh mẽ trong thời gian tới. Cũng chỉ hi vọng thế, cầu mong thế trước thềm năm mới 2010, trong ngày sinh lần thứ 80 của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Theo chủ quan cá nhân tôi, một hội viên đã gắn bó cùng hội Văn học nghệ thuật Hà Nam 10 năm, từ năm 2001, thì năm 2009, hoạt động văn học nghệ thuật ở Hà Nam có mấy điểm chưa được cần khắc phục sau:

1. Không có được sự đoàn kết, thống nhất và sự phân công trách nhiệm hợp lí trong Ban chấp hành, đặc biệt là trong Ban Thường trực Hội. Đó là cảm nhận không chỉ của riêng cá nhân tôi mà của hầu hết hội viên. Các hội viên xì xào khá nhiều về việc có người trong Thường trực Hội thì chán nản, không muốn làm việc, có người khác lại thích làm mình làm mẩy, thích thể hiện trước đám đông như một con rối, gây sự khó chịu, bực mình và rất buồn cười cho mọi người và cho các hội viên. Không chỉ biểu hiện trong nhiều hoạt động, mà các hội viên hầu hết đều nhận ra điều này trong các lần gặp mặt đông người, gần đây nhất là ĐÊM SÂN KHẤU LÊ HUỆ tại Trung tâm văn hoá Hà Nam, Chủ tịch Hội đi dự nhưng Phó Chủ tịch Hội lại lên tặng hoa. Hay trong buổi Tổng kết này, phần khai mạc Triển lãm ảnh, cả Chủ tịch và Phó chủ tịch cùng lên nhận hoa của khách khi sân khấu và số khách không đông dẫn đến những hành động khá buồn cười. Ngay cả khi Tổng kết, trao giải cho các Hội viên, Mừng thọ các hội viên cao tuổi thì khi giới thiệu Chủ tịch Hội lên tặng hoa, Phó chủ tịch cũng lên và một trong hai người đứng yên lúng túng vì không có việc gì làm.

2. Không tạo ra được một không khí thân mật, ấm áp để thu hút hội viên đến với Hội và đến với nhau. Điều đó là rất cần thiết vì trong sáng tạo, sự giao lưu với nhau là điều quan trọng. Văn nghệ sĩ có coi văn phòng Hội là mái nhà Văn nghệ ấm áp thì mới muốn đến, mong được đến và mong được viết, được chia sẻ. Điều đó sẽ không tạo ra được không khí đoàn kết, vui vẻ và không tạo ra, không phát huy sức mạnh của tập thể hội viên.

3. Không giải quyết được các mâu thuẫn cá nhân dẫn đến nhiều chuyện lình xình, ảnh hưởng tới danh dự, uy tín và hoạt động của Hội. Năm vừa qua là năm mà nhiều ân oán của hội viên có dịp bùng phát mạnh mẽ dẫn đến hình ảnh một Hội VHNT không tốt trong mắt công chúng. Thậm chí chuyện hội viên loại trừ nhau còn được truyền tụng, bàn tán ầm ĩ mà Ban chấp hành không thể giải quyết ổn thoả như những khoá trước dẫn đến những hậu quả buồn mà rất nhiều người khi gặp nhau trong lễ tổng kết này ngại nói chuyện với nhau và sau khi chào hỏi qua loa xong thì lảng đi chỗ khác. Không khí buổi Tổng kết vì thế cũng khá căng thẳng.

4. Không tạo được không khí sáng tạo văn học nghệ thuật nên không thu hút được sự tham gia hào hứng của hội viên và mọi người. Các cuộc thi, các hoạt động nếu có cũng chỉ là sự hưởng ứng khá đơn điệu và hời hợt của nhiều hội viên. Không khí văn chương, không khí sáng tạo, cả những chuyến đi thực tế theo nhóm, theo bộ môn cũng không tổ chức được và hầu như không có. Một không khí rời rạc như những mảnh ghép bị cong vênh, không gắn chặt với nhau, không có nhựa sống là hình ảnh người ta hình dung về đời sống văn học nghệ thuật ở Hà Nam năm 2009.

5. Không tổ chức tốt bài vở cho tạp chí Sông Châu. Tạp chí Sông Châu là cơ quan ngôn luận, là tiếng nói, là bộ mặt của Hội VHNT Hà Nam trước bàn dân thiên hạ. Tạp chí khoẻ, chất lượng tốt thì rõ ràng đời sống văn học nghệ thuật khởi sắc, hội hoạt động hiệu quả, tích cực và ngược lại. Đó là điều ai cũng biết và người ta nói nhiều. Nhưng chất lượng tạp chí Sông Châu trong năm vừa qua thực sự đi xuống khá nhanh. Điều này thì Ban biên tập và Thường trực Hội đều hiểu cả. Tuy nhiên không thể khắc phục được vì nguyên nhân cơ bản là tạp chí Sông Châu không còn là sân chơi chung cho các hội viên Hội VHNT Hà Nam cùng những người yêu thích văn học nghệ thuật trong tỉnh nữa mà gần như đã trở thành “tài sản” riêng của một số người và họ thích ai, qúy ai, nhận được gì đó của ai thì in bài cho người đấy, còn ghét, không thích thì không in bài. Nhiều bài, nhất là thơ dở đến không thể tưởng tượng được, lại không phải của hội viên vẫn được đăng tải mà nhiều hội viên bàn tán xôn xao là có sự “làm tiền”. Ngay cả số xuân Canh Dần này thì cũng nhiều hội viên nói là có sự “làm tiền” để in thơ của một Lão thành cách mạng. Không biết thực hư thế nào nhưng điều đó khiến mọi người khá oải và mệt mỏi.

Những quy tắc trước đây đã thành tiền lệ như không in hai tác phẩm của một người trong cùng một số tạp chí nếu không thực sự thiếu bài đã bị bãi bỏ. Việc trao đổi trực tiếp hoặc qua điện thoại với hội viên khi cần chỉnh sửa bài viết không còn được tôn trọng. Việc đọc bông, sửa lỗi chính tả, lỗi trích dẫn, lỗi ngữ pháp không kỹ, thậm chí có thể nói là không ai làm nên đọc các bài trên tạp chí Sông Châu bây giờ, rất khó tiêu hoá và những người có bài được in, nhiều khi rất thấy xấu hổ. Rất nhiều lỗi sai không thể chấp nhận được. Các sự kiện liên quan đến đời sống chính trị trong nước cũng ít được quan tâm đúng mức. Những lỗi này tôi đã chỉ ra khá cụ thể trong một số bài trên mục Điểm tạp chí Sông Châu trên blog này, nhưng chính những bài đầy tâm huyết và với ý tốt đó lại khiến Ban biên tập khó chịu và tìm cách tẩy chay bài vở của tôi, hậm hực với tôi. Thật đáng buồn.

6. Không có kế hoạch và phương hướng phát hiện, bồi dưỡng, đào tạo để phát triển hội viên trẻ. Trong hơn 10 kế hoạch lớn của năm 2010 và các kế hoạch của những năm tiếp, không thấy Ban chấp hành, Thường trực Hội nhắc đến việc tổ chức, bồi dưỡng các cây viết trẻ trở thành hội viên của Hội. Trong số trên 94 hội viên hiện tại của Hội, trừ các diễn viên của bộ môn Sân khấu và mấy ca sĩ của bộ môn Âm nhạc, hai hội viên bộ môn Nhiếp ảnh ra, thì hầu hết đều U60 cả. Dưới 40 tuổi chỉ có mình tôi, dưới 50 tuổi có một người, gần 60 tuổi chỉ có vài người, còn lại đều trên 60, xấp xỉ 70 tuổi cả. Nhìn những gương mặt hội viên mỗi khi đến họp, ai cũng hiểu sức ì của tuổi già, dù điều đó thật khó nói thành lời, nhưng hiển nhiên, nó là một trong những nguyên nhân cơ bản dẫn đến hoạt động của Hội, chất lượng của tạp chí đáng quan tâm. Giá như có những lớp Bồi dưỡng viết văn, những trại sáng tác cho các cây viết trẻ để họ có tác phẩm và kết nạp họ vào Hội thì vài năm nữa Hội sẽ còn phát triển hơn nữa.

Nói một vài suy nghĩ ra, tôi biết sẽ có nhiều hội viên đọc, kể cả những người trong Ban chấp hành Hội, trong Ban biên tập tạp chí sẽ đọc. Tất nhiên, từ việc đọc đến việc hiểu đúng, nghĩ đúng và biết điều chỉnh đúng còn là một khoảng cách khá xa về tầm vóc, bản lĩnh, tâm sức, trình độ. Trên hội trường, trong các cuộc họp, thật khó mà nói hết những ý này vì không khí khá loãng và mọi người mải tranh đấu về nhiều vấn đề khác, ngoài vấn đề chung này. Vì thế, qua những cảm nhận này, chỉ mong sao Ban chấp hành, Thường trực Hội, Ban biên tập tạp chí cần có cái tâm hơn, có trách nhiệm với Hội và với hoạt động sáng tạo văn học nghệ thuật trong tỉnh.

Hoàng Trọng Muôn